“The longer you look at an object, the more abstract it becomes, and, ironically, the more real.”
Lucian Freud
[Ο Lucien Freud (8 Δεκεμβρίου 1922 – 20 Ιουλίου 2011) ήταν Βρετανός ζωγράφος, από τους σημαντικότερους του 20ού αιώνα. Τα έργα του είναι διείσδυση στην ψυχολογία των απεικονιζομένων πλασμάτων, ωδή στο είναι, που κρύβεται κάτω από το φαίνεσθαι.]
Η ανεργία…,
.. ένας λόγος παραπάνω που είναι συμφορά, είναι επειδή επενδύουμε συναισθηματικά πάρα πολλά στη δουλειά μας. Όταν τη χάνει κανείς, δεν είναι μόνο μια οικονομική απώλεια, αλλά και μια απώλεια ταυτότητας, νοήματος και κύρους. Όταν γνωρίζουμε κάποιον για πρώτη φορά, το πρώτο που τον ρωτάμε συνήθως είναι τι δουλειά κάνεις. Όταν είσαι άνεργος, δεν είσαι τίποτα. Καθένας είναι αυτό που κάνει.
Τα πράγματα…
… δεν ήταν πάντα έτσι. Για χιλιάδες χρόνια, οι άνθρωποι έβλεπαν τη δουλειά σαν μια αναπόφευκτη αγγαρεία. Ο Αριστοτέλης ήταν ο πρώτος από τους φιλοσόφους που είπε πως δεν μπορεί κάποιος να είναι ταυτόχρονα ελεύθερος και υποχρεωμένος να δουλεύει για να ζει. Η δουλειά ήταν συνώνυμη με τη δουλεία. Κι αν η δουλειά έγινε ευχαρίστηση, ήταν μονάχα με τον ερχομό της Αναγέννησης. «Με τις βιογραφίες του Ραφαήλ και του Λεονάρντο Ντα Βίντσι», λέει ο συγγραφέας Αλέν ντε Μποτόν, «κατάλαβε ο κόσμος ότι η δουλειά μπορεί να γίνει ευλογία κι ότι μπορεί να είναι προτιμότερη από το χασομέρι της αριστοκρατίας».
Η μεγαλύτερη…
… ευχαρίστηση που μπορεί να πάρει κανείς από τη δουλειά του, λέει ο Σένετ, είναι να νιώθει πως είναι κάποιος που προσφέρει κάτι στον κόσμο. Όμως, σήμερα, συνήθως οι δουλειές που είναι οι πιο προσοδοφόρες είναι κι εκείνες που στερούνται νοήματος. Προσφέρουν χρήματα, αλλά η απορία παραμένει: τι νόημα έχει, όταν άλλοι που με τη δουλειά τους αλλάζουν τον κόσμο αμείβονται με ψίχουλα; «Ν΄ αγαπάς τη δουλειά σου, αυτό είναι που μπορεί να σε φέρει όσο γίνεται πιο κοντά στην ευτυχία», έγραφε ο Πρίμο Λέβι στο «Κλειδί σε σχήμα αστεριού». Μερικά χρόνια αργότερα, όμως, ο κοινωνιολόγος Ρίτσαρντ Σένετ προειδοποιούσε: «Η λαχτάρα να τα βγάλεις πέρα σε μια δουλειά, μόνο και μόνο για την ευχαρίστηση που αυτό θα σου προσφέρει, παρεμποδίζεται από την πίεση της ανταγωνιστικότητας». Η νέα οικονομία, αυτή που σήμερα βυθίζεται, κατέστρεψε τις παραδοσιακές μορφές ανταμοιβής και από την ψυχολογική πέρασε στην οικονομική ικανοποίηση. Όμως, η αμοιβή των εργαζομένων έχει παραμείνει στάσιμη εδώ και μια γενιά, ενώ η αμοιβή των στελεχών έχει εκτοξευτεί στα ύψη. Το 1974, ο διευθυντής μια αμερικανικής επιχείρησης κέρδιζε τριάντα φορές περισσότερα από τον εργάτη του. Σήμερα κερδίζει 800 φορές περισσότερα. Και η ποσότητα έχει γίνει το σύστημα αξιολόγησης της ποιότητας των ανθρώπων.
Η ίδια…
… η δουλειά έχει σήμερα αλλάξει νόημα. Άλλοτε, τα αφεντικά μαστίγωναν τους εργάτες τους για να τους καταφέρουν να δουλέψουν ώστε να κερδίσουν περισσότερα από τη δουλειά τους. Σήμερα τους μαστιγώνουν για να μη δουλέψουν, επειδή από την αργία τους κερδίζουν περισσότερα από όσα θα κέρδιζαν από τη δουλειά τους. Ακόμη και ο μύθος του επιχειρηματία έχει καταρρεύσει: ένας αυτοδημιούργητος έχει σήμερα τόσες πιθανότητες να μπει στην αφρόκρεμα του συστήματος, όσες είχε κι ένας βιοτέχνης να μπει στη γαλλική αριστοκρατία πριν από τέσσερις αιώνες. Άραγε πόσο απέχουμε από τον Μεσαίωνα;
(Το άρθρο αυτό, γραμμένο προ διετίας από τον Ρούσσο Βρανά, είναι, κατά τη γνώμη μου, ένας καθρέφτης του τρόπου με τον οποίο βλέπουμε σήμερα την εργασία. Τώρα που όλα ανατρέπονται, θα συντελεσθεί άραγε μια έξοδος από τον Μεσαίωνα αυτό; Ή μήπως θα υπάρχει μια πλειονότητα ανέργων, η οποία επαναπροσδιορίσει τους λόγους ύπαρξης, το βαθύτερο νόημα, τη χρησιμότητα ή αναγκαιότητα της εργασίας;)
Μια μέρα, θα σου αφηγηθώ όσα πέρασα μέχρι να φτάσω σε αυτή την ταινία. Μέχρι τότε, σου αφήνω αυτό:
“Quantité de personnes ont ainsi une âme qui adore nager.” Henri Michaux
μια που σήμερα επέστρεψα στο νερό και ήταν σαν να ήμουν ξανά εκεί που πρέπει.
(χρυσόψαρό μου, σ’ ευχαριστώ για όλα τα μέρη -πραγματικά ή φανταστικά- που με πηγαίνεις)
Αργοπεθαίνει όποιος
Πάμπλο Νερούδα
«Αργοπεθαίνει όποιος γίνεται σκλάβος της συνήθειας, επαναλαμβάνοντας κάθε ημέρα τις ίδιες διαδρομές, όποιος δεν αλλάζει περπατησιά, όποιος δεν διακινδυνεύει και δεν αλλάζει χρώμα στα ρούχα του, όποιος δεν μιλά σε όποιον δεν γνωρίζει.
Αργοπεθαίνει όποιος αποφεύγει ένα πάθος, όποιος προτιμά το μαύρο από το άσπρο και τα διαλυτικά σημεία στο “ι” αντί ενός συνόλου συγκινήσεων που κάνουν να λάμπουν τα μάτια, που μετατρέπουν ένα χασμουρητό σε ένα χαμόγελο, που κάνουν την καρδιά να κτυπά στο λάθος και στα συναισθήματα.
Αργοπεθαίνει όποιος δεν αναποδογυρίζει το τραπέζι, όποιος δεν είναι ευτυχισμένος στη δουλειά του, όποιος δεν διακινδυνεύει την βεβαιότητα για την αβεβαιότητα για να κυνηγήσει ένα όνειρο, όποιος δεν επιτρέπει στον εαυτό του τουλάχιστον μια φορά στη ζωή του να αποφύγει τις εχέφρονες συμβουλές.
Αργοπεθαίνει όποιος δεν ταξιδεύει, όποιος δεν διαβάζει, οποιος δεν ακούει μουσική, όποιος δεν βρίσκει σαγήνη στον εαυτό του. Αργοπεθαίνει όποιος καταστρέφει τον έρωτά του, όποιος δεν επιτρέπει να τον βοηθήσουν, όποιος περνάει τις ημέρες του παραπονούμενος για τη τύχη του ή για την ασταμάτητη βροχή.
Αργοπεθαίνει όποιος εγκαταλείπει μια ιδέα του πριν την αρχίσει, όποιος δεν ρωτά για πράγματα που δεν γνωρίζει. Αποφεύγουμε τον θάνατο σε μικρές δόσεις, όταν θυμόμαστε πάντοτε ότι για να είσαι ζωντανός χρειάζεται μια προσπάθεια πολύ μεγαλύτερη από το απλό γεγονός της αναπνοής».
(Μπορεί και να ‘ναι έτσι. Μπορεί και όχι. Σκέψου όμως να είναι έτσι. Μόνο σκέψου το. Κάθε μέρα είναι μια μέρα πιο μακριά από τη γέννησή μας και πιο κοντά στον θάνατό μας. Κι αυτό ισχύει για όλους μας ανεξαιρέτως. Σκέψου, όμως, τη δική σου μέρα, παρατήρησέ της, μπορεί και να ξέρεις ήδη, τουλάχιστον πώς δεν θέλεις να είναι.)
Σύμφωνα με τους αστρονόμους, όσο μεγαλύτερο είναι ένα άστρο, τόσο πιο γρήγορα καταναλώνει τα πυρηνικά καύσιμά του, τόσο ταχύτερα εξελίσσεται και τόσο πιο νέο πεθαίνει.
“Το αίσθημα του εκλεκτού είναι παρόν σε κάθε ερωτική σχέση. Διότι ο έρωτας, εξ ορισμού, είναι δώρο που δεν το αξίζουμε· μάλιστα το να σ’ αγαπούν χωρίς να το αξίζεις είναι απόδειξη αληθινού έρωτα. Αν μια γυναίκα μου πει: σ’ αγαπώ επειδή είσαι έξυπνος, επειδή είσαι τίμιος, επειδή δεν κάνεις απιστίες, επειδή πλένεις τα πιάτα, εγώ απογοητεύομαι· αυτός ο έρωτας μοιάζει κάπως ιδιοτελής. Πόσο ωραιότερο είναι ν’ ακούς: είμαι τρελή για σένα κι ας μην είσαι ούτε έξυπνος, ούτε τίμιος, κι ας είσαι ψεύτης, εγωιστής, κάθαρμα.”
Μ. Κούντερα, Η βραδύτητα
(Δώσε μου έναν αριθμό, είπα. Μέρες, πόσες μέρες έχω να ζήσω.)
Ξύπνησα χωρίς διάθεση. Βγήκα στην αυλή. Αυτό που είδα με ξεπερνούσε. Με ντροπή ανάμεικτη με απελπισία, φώναξα τη μαμά. Όταν δεν ξέρω τι να κάνω, φωνάζω τη μαμά. Όταν στενοχωριέμαι, τρώω, βλέπω σειρές σε πολλοστή επανάληψη, κοιμάμαι. Να φύγει η μέρα, δεν τη θέλω. Να φύγω μακριά της. Να τελειώνω με όσα πρέπει να γίνουν, να τρέξω στον καναπέ μου, να μη φαίνομαι, να κλείσω το κινητό, να βυθιστώ στη σιωπή, να καθαρίσω το μυαλό μου. Ξέρεις πόσο δεν μου αρέσει όλο αυτό. Αλλά είναι κάτι που πρέπει να γίνει, το δικό μου πένθος για το ένα ή το άλλο.
-Πιστεύετε στην τύχη; -Όχι.
Θέλετε να μείνετε μόνη, πρέπει να καταλάβετε πως αυτό δεν είναι κακό. Είναι αυτό που θέλετε. Κι έχετε πολλούς ανοιχτούς λογαριασμούς να τακτοποιήσετε, πριν επιθυμήσετε ξανά το “μαζί”.
Ήταν ένας πελώριος πίνακας. Δεν θυμάμαι πού τον είχα δει. Θυμάμαι πως μου είχε κόψει την ανάσα, πάνε χρόνια τώρα. Θυμάμαι ακόμη το δέος. Την ξέρω αυτή τη θάλασσα, την έχω δει, την έχω κολυμπήσει.
Αυτή η θάλασσα που είχα δει τότε είναι η ελευθερία. Με γοήτευσε, με τρόμαξε. Αλλά, είναι αδύνατον να την ξεχάσω από τότε.
(και οι δύο πίνακες είναι του Gerhard Richter)
Ποιο είναι το αντίθετο του φόβου; Το θάρρος; Τα κότσια; Τ’ αρχίδια; Το τσαγανό;
Άκουσα τις φωνές στο τηλέφωνο. Του άλλου ανθρώπου τα νεύρα, τα ζητήματα, τ’ άλυτα, τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας τα μόνιμα. Ακούγοντας, ταράχτηκα, αλλά κλείνοντας τ’ άφησα πίσω μου, με μια μικρή πικρία για το πλάσμα που ταλαιπωρείται και από αυτά πλην των υπολοίπων μεγάλων βαρών του.
Δειλά, αλλά για πρώτη φορά, οφείλεις να το παραδεχτείς, θα σου ομολογήσω: Όχι, δεν τις φοβάμαι πια αυτές τις φωνές.
Ούτε των άλλων, ούτε τις δικές μου.
(τον χώρο τον είχα αφήσει καταλάθος, αλλά ορίστε που χρειάστηκε. Οι φωνές είναι βία, και τη βία, εφόσον την έχεις ανάγκη, να την χρησιμοποιείς έξω απ’ την πόρτα μου [θυμός])
38 χρόνια πίσω, ένα μακελειό.
Η χούντα χώνει τη μύτη της και στα πανεπιστήμια. Κατάληψη της Νομικής από τον Φεβρουάριο. Αρχές Νοέμβρη το μνημόσυνο του Γ. Παπανδρέου μετατρέπεται σε διαδήλωση. 14 Νοεμβρίου κατάληψη του Πολυτεχνείου. Μπαίνει μέσα ο Ξυλούρης για να εμψυχώσει. Οι φοιτητές φτιάχνουν ραδιοφωνικό πομπό. “Εδώ Πολυτεχνείο”. 15 Νοεμβρίου καταλήψεις σε Πάτρα και Θεσσαλονίκη. 16 Νοέμβρη πάνω από 100.000 έξω από το Πολυτεχνείο. Εντολή στην αστυνομία να εξαπολύσει πυρ. Θύματα. Τα μεσάνυχτα της ίδιας μέρας τανκς κυκλοφορούν στους δρόμους της Αθήνας (το κάνεις εικόνα;). “Αδέλφια μας στρατιώτες”. 3 το πρωί, ξημέρωμα Σαββάτου, 17ης Νοεμβρίου 1973. Το τανκς γκρεμίζει την πύλη του Πολυτεχνείου, λιώνοντας τα πόδια της Πέπης Ρηγοπούλου, ισοπεδώνοντας ό,τι βρίσκει μπροστά σου. Ακολουθούν συλλήψεις και βασανισμοί.
Διάβασε και αυτό, αν δεν βαρεθείς: http://www.stasi.gr/analiseisafieromata/2009-06-10-11-06-02/453-polytexnioxrist
Ψωμί, παιδεία, ελευθερία ζήτησαν, διεκδίκησαν. Έδωσαν τις ζωές τους. Νέα παιδιά, σαν εσένα και μένα. Και σήμερα μπορεί και να μας φτύνουν από εκεί πάνω. Που κυβερνιόμαστε από δυο φασίστες και δεν ξέρω πόσα λαμόγια. Που χάνουμε και το ψωμί (γιατί την παιδεία και την ελευθερία, τα χάσαμε) και ακόμη καθόμαστε να διυλίζουμε τον κώνωπα, να αποχαυνωνόμαστε, να ασχολείται ο καθένας με τις μικρές του “μεγάλες” υποθέσεις, με τις μικρές του ιστορίες, μέχρι να μας καταπιεί όλους η μεγάλη ιστορία, να ‘ρθουν άλλοι να φτιάξουν καλύτερα πράγματα.
Σας σκέφτομαι, τίποτε άλλο.
